سال‌ها بعد از انجام فعاليت‌هاي خيريه دانشجويي در دانشگاه‌هاي كشور مسئولان وزارت علوم نيز با تاسيس دفتر امور تشكل‌هاي خيريه دانشجويي به دنبال شناسايي و تقويت اين فعاليت‌ها در دانشگاه هستند.

به گزارش فرهنگ ایثار،"كانون‌ خيريه دانشجويي " يكي از مجموعه‌هايي است كه طي ساليان گذشته در دانشگاه‌ها شكل گرفته است و اعضاي آن در حوزه‌هاي فرهنگي و اجتماعي درون و برون دانشگاهي به ارائه خدمات متفاوت و متناسب با نياز‌هاي مطرح جامعه اقدام كرده‌اند. اين فعاليت‌ها بر مبناي اعتقادات ديني و مذهبي مردم كشورمان در دانشگاه‌ها دنبال شده است.
قرآن در آياتي از سوره بقره براي جوامع برتر و نمونه، معيارهايي را مطرح كرده كه يكي از آنها، پيشي گرفتن مردمان در كارهاي خير و نيك است، يعني اگر مردمان جامعه‌اي در كارهاي خير و نيك از يكديگر پيشي بگيرد، آن جامعه از جوامع برتر و نمونه‌ خواهد بود.
توجه به اين آيات و نمونه‌هاي قرآني ديگر در حوزه‌هاي فردي و اجتماعي اثبات مي‌كند كه قرآن، كتاب جامعه‌سازي است و بسياري از آموزه‌ها و گزاره‌هاي مطرح شده در اين كتاب آسماني، اصول و مباني مرتبط با مسايل اجتماعي را گوشزد كرده است كه نمونه‌‌اي از اين موارد در سوره والعصر آمده است؛ جايي كه قرآن راه رستگاري، فلاح و رهايي از خسران را ايمان قلبي، رفتار و عمل اجتماعي نيكو و سالم دانسته است.
هنجارهاي اجتماعي و امور نيك و پسنديده كه از آن به صالح و معروف ياد مي‌شود، در تعبير قرآني اصطلاحاتي دارد كه يكي از آنها "خير " است، در كاربردهاي قرآني "خير " هر چيز مورد گرايش و رغبت همگاني مانند عقل، عدل، فضل و هر چيز مفيد براي تن و روان آدمي تعريف مي‌شود و يكي از اين آموزه‌هاي قرآني مرتبط با مسئله "خير "، سبقت و پيشي گرفتن در امور خير در نهان و آشكار در حوزه عمل فردي و اجتماعي است.
بر همين اساس توجه به امور خيريه و فعاليت‌هاي خيرخواهانه از مواردي است كه بر مبناي فرهنگ ملي و مذهبي ايرانيان همواره در اقشار مختلف جامعه پررنگ بود و اكنون نيز دانشگاهيان كشور در اين حوزه فعاليت‌هاي چشمگ?ري دارند.
قرآن نيز براي تشويق و ترغيب مردم به خير و نيكوكاري از 2 واژه "سرعت " و "سبقت " بهره گرفته است، از اين رو در سوره آل‌عمران سخن از "يسارعون في الخيرات "، در سوره فاطر سخن از "سابق بالخيرات " و در سوره بقره نيز سخن از "فاستبقوا الخيرات " به ميان آمده است كه البته هر كدام اين موارد تفسير خاص خود را دارند.
خداوند در آيه 114 سوره آل‌عمران عجله در كارهاي خير را از اوصاف صالحان بر مي‌شمارد، به كارگيري اسم صالح در اين آيه بيانگر اين نكته لطيف است كه اشخاص صالح و نيكوكار كه نيكوكاري جزو ذات و يا ذاتي آنان شده و به اين صفت برتر انساني دست يافته‌اند به طور طبيعي انسان‌هايي هستند كه در كارهاي خير و نيك عجله مي‌كنند، از اين رو مي‌توان يكي از راه‌هاي شناخت افراد صالح و نيكوكار را در شتاب‌ورزي ايشان در كارهاي خير دانست، همان نكته‌اي كه در ميان كانون‌هاي خيريه دانشجويي هم به خوبي مشهود است.
در هر صورت كانون‌هاي خيريه دانشجويي متشكل از جمعي از دانشجويان است كه به صورت مستقل، وارد عرصه‌هاي فرهنگي و اجتماعي شده‌ و در كنار حفظ استقلال تشكل خود، در چارچوب قوانين دانشگاه فعاليت كرده‌اند.
در واقع چنين كانون‌هايي برمبناي شايسته‌سالاري و استفاده از تفكر خلاق و نوآور دانشجويان و بسترسازي مناسب در جهت مشاركت‌آفريني آنها عمل كرده و توانسته بخشي از توان بالقوه دانشجويان در امور خيرخواهانه را به مرحله اجرا برساند.
هدف اصلي ايجاد "كانون‌هاي خيريه دانشجويي " سامان بخشيدن به نوآوري و توانايي دانشجويان و حمايت از آنها در انجام فعاليت‌هاي خيريه اجتماعي بوده كه در حقيقت بستري مناسب جهت رشد و تقويت بنيه فرهنگي و اجتماعي دانشجويان به عنوان بخشي از بدنه فرهنگي جامعه محسوب مي‌شود.
ارتقاء سطح مشاركت دانشجويان در فعاليت‌هاي اجتماعي، توجه دادن اذهان عمومي به شناخت وضع موجود، چالش‌ها و فرصت‌هاي اجتماعي و فرهنگي جامعه، تعميق ارتباط صاحبان انديشه و بدنه اجرايي جامعه در امور خيريه، انجام مطالعات و مرور تجربه‌ها و يافتن آسيب‌هاي اجتماعي و تلاش براي برطرف كردن آنها و همچنين شناسايي و شناساندن فرصت‌هاي آينده و مسير دستيابي به آن از مهمترين اهداف "كانون‌هاي خيريه دانشجويي " محسوب مي‌شود.
در طول ساليان گذشته كانون‌هاي خيريه با اهداف مختلفي در دانشگاه‌هاي كشور تشكيل شده‌ است كه كانون "حس هفتم " دانشگاه فردوسي مشهد، كانون "رستگاري " دانشگاه بيرجند، گروه خيريه "باران " دانشگاه بجنورد، كانون دانشجويي "آينه " دانشگاه تبريز، كانون "انصارالمهدي " دانشگاه پيام‌نور گرمه، گروه دانشجويي "باران " دانشگاه غيرانتفاعي سجاد مشهد، كانون "سابقون " دانشگاه اصفهان، كانون‌هاي "ياريگران "، "امام علي(ع) " و "فرداي بهتر " در دانشگاه صنعتي شريف و... نمونه‌هايي از آن هستند.
در اين ميان بعد از تشكيل و فعاليت چندين ساله كانون‌هاي خيريه دانشجويي در كشور، مسئولان مربوطه در وزارت علوم نيز با هدف ساماندهي اين گونه فعاليت‌ها، اقدام به راه‌اندازي "دفتر امور تشكل‌هاي خيريه دانشجويي " كرده‌اند، دفتري كه طي دو سال فعاليت خود، بيشتر به شناسايي و معرفي كانون‌هاي دانشجويي به سازمان‌هاي مربوطه مشغول بوده است.
نكته جالب توجه اين است كه سابقه فعاليت‌هاي خيريه دانشجويي در كشور بسيار طولاني‌تر از زمان راه‌اندازي "دفتر امور تشكل‌هاي امور خيريه دانشجويي " وزارت علوم است كه از دو سال پيش راه‌اندازي شده، ولي در هر صورت بحث نظارت و ساماندهي اينگونه فعاليت‌ها در كشور با راه‌اندازي اين دفتر رنگ و بوي جدي‌تر پيدا كرده است.
بنابر آمار موجود در وزارت علوم، تحقيقات و فناوري تاكنون 50 تشكل خيريه دانشجويي در كشور شناسايي شده است كه اين تشكل‌هاي خيريه در 3 بخش درون دانشگاهي،‌ برون دانشگاهي و يا در هر دو زمينه فعاليت مي‌كنند.
حوزه فعاليت تشكل‌هاي دوران دانشگاهي، انجام فعاليت‌هاي خيرخواهانه داخل دانشگاه، رسيدگي به امور دانشجويان بي‌بضاعت و... است و به همين دليل با عنوان تشكل‌هاي خيريه درون‌دانشگاهي شناخته مي‌شوند كه در مقابل آنها برخي از تشكل‌هاي دانشجويي نيز فعاليت‌هاي خيريه خود را در حوزه گسترده‌تر يعني در سطح شهر پيگيري مي‌كنند، البته تعدادي از اين تشكل‌ها خيريه دانشجويي هم وجود دارند كه در هر دو حوزه به صورت فعال حضور دارند.
مجوز فعاليت تشكل‌هاي خيريه دانشجويي از سوي معاونت دانشجويي و فرهنگي دانشگاه‌ها صادر مي‌شود كه بر همين اساس اين تشكل‌ها بايد تابع قوانين دانشگاه خود باشند، البته نظارت كلي بر فعاليت اين تشكل‌ها بخصوص در 2 سال اخير از سوي وزارت علوم انجام مي‌شود.
علاقه دانشجويان به انجام فعاليت‌هاي خيريه در فضاي دانشگاهي كشور در شرايطي با تصميم وزارت علوم براي حمايت و تحت پوشش قرار دادن اين گونه فعاليت‌ها روبرو شده است كه برخي از اين تشكل‌ها سابقه‌ فعاليت طولاني بيش از 5 و 10 ساله در كشور دارند.
در اين شرايط شاهد آن هستيم كه در برخي از دانشگاه‌ها چندين تشكل خيريه به صورت همزمان فعاليت مي‌كنند، هرچند كه برخي از دانشگاه‌ها نيز از حضور چنين تشكل‌هايي محروم هستند.
بنابراين گزارش، سابقه فعاليت تشكل‌هاي خيريه دانشجويي در كشور به بيش از 10 سال مي‌رسد اما معاونت فرهنگي وزارت علوم از سال گذشته برنامه‌هايي را براي ساماندهي اين تشكل‌ها در دستور كار خود قرار داده است.
همانطور كه اشاره شد گام نخست اين برنامه‌ها شناسايي تشكل‌هاي خيريه دانشجويي در سراسر كشور بود كه در همين راستا اقدامات موثري انجام شده و ارتباطاتي با مسئولان تشكل‌هاي خيريه دانشجويي دانشگاه‌هاي سراسر كشور برقرار شده است.
در همين راستا نخستين گردهمايي سراسري "كانون‌هاي خيريه دانشجويي " در آذرماه سال گذشته در دانشكده علوم حديث شهرري برگزار شد كه به نظر در سازماندهي آنها بسيار موثر خواهد بود.
مرحله بعدي در اين زمينه معرفي تشكل‌هاي خيريه در هر شهر و استان به سازمان‌هاي ذيربط مانند كميته امداد، اداره بهزيستي، جمعيت هلال احمر، سازمان ملي جوانان و سازمان تبليغاتي اسلامي و... بوده است كه اين تشكل‌هاي خيريه بتوانند همكاري و تعامل بيشتري با سازمان‌هاي ذيربط داشته باشند.
از سوي ديگر يكي از موضوعات مهم در اين زمينه به نحوي حمايت وزارت علوم از اين تشكل‌هاي خيريه بازمي‌گردد، مساله‌اي كه مي‌تواند در كنار تقويت فعاليت‌هاي خيريه در دانشگاه‌ها، مشكلاتي را در حوزه استقلال "كانون‌هاي خيريه دانشجويي " ايجاد كند.
تاكنون عمده حمايت‌هاي مالي وزارت علوم از اين تشكل‌هاي خيريه بر حسب نوع طرح ارائه شده از سوي آنها تخصيص مي‌يافت كه البته اين روش نيز مشكلات و ايرادات خاص خود را به دنبال داشت.
"كانون‌هاي خيريه دانشجويي " براي پيشبرد اهداف و برنامه‌هاي خود عموما با موسسات و حوزه‌هاي خيريه برون دانشگاهي همكاري و ارتباط گسترده‌اي دارند و هر كدام از اين تشكل‌ها در شهر خود با اداره بهزيستي، جمعيت هلال‌احمر، كميته امداد و يا ساير سازمان‌ها و مراكز خيريه خصوصي در ارتباط هستند.
عمده‌ترين فعاليت‌ "كانون‌هاي خيريه دانشجويي " به برپايي نمايشگاه‌هاي خيريه، رسيدگي به وضعيت خانواده‌هاي بي‌بضاعت و كم‌بضاعت، سركشي به بيمارستان‌ها، مراكز بهداشتي و درماني و همچنين محله‌هاي فقيرنشين شهر مربوط مي‌شود كه البته برخي از اين تشكل‌ها نيز در حوزه‌هاي آموزشي هم ورود كرده و با توجه به بضاعت و امكانات خود كلاس‌هاي تقويتي براي دانش‌آموزان كم‌بضاعت در تعطيلات نوروزي و يا تابستان برگزار مي‌كنند.
در كنار اين حمايت‌ها و فعاليت‌ها، البته ابتكارات و تلاش‌هايي براي گسترش حوزه فعاليت كانون‌هاي خيريه دانشجويي نيز صورت گرفته است كه يكي از اين ابتكارات به همكاري تشكل‌‌هاي خيريه دانشجويي با كميته امداد در برگزاري جشن نيكوكاري برمي‌گردد، در اين همكاري مقرر شده كه كمك‌هاي جمع‌آوري شده در اين جشن، در اختيار همان تشكل دانشجويي قرار بگيرد تا خودشان در خصوص نحوه هزينه كردن آن تصميم‌گيري كنند.
در همين زمينه كميته امداد تفاهم‌نامه‌اي را با وزارت علوم منعقد كرده كه بر اساس آن تسهيلات متفاوتي را در اختيار "كانون‌هاي خيريه دانشجويي " قرار مي‌‌دهد، يكي از اين تسهيلات، تفاهمي است كه بر اساس آن قرار شده معادل درآمد حاصل از صندوق‌ صدقات داخل هر دانشگاه در اختيار تشكل‌ خيريه همان دانشگاه قرار بگيرد كه البته اين مبلغ يك كمك حداقلي براي اين تشكل‌هاي خيريه محسوب مي‌شود.
صرف‌نظر از تاثيرات مثبت فعاليت‌هاي خيريه دانشجويان در جامعه بايد توجه داشت كه اكنون يكي از بزرگترين معضلات و آسيب‌هايي كه كشور با آن سروكار دارد، به بحث "فقر فرهنگي " مرتبط مي‌شود و احساس نياز در اين زمينه بيش از فعاليت‌هاي عمراني و خدماتي مي‌تواند در سربلندي كشور موثر افتد، حال با توجه به حضور نسبتاً خوب كانون‌هاي خيريه در ميان اقشار مختلف مردم، به نظر تمركز "كانون‌هاي خيريه دانشجويي " در اين حوزه تاثيرگذارتر خواهد بود، چه آنكه حضور دانشجويان و دانشگاهيان كه خود از فرهيختگان جامعه محسوب‌ مي‌شوند و از يك محيط علمي و فرهنگي با به عرصه‌هاي خيريه گذاشته‌اند، در واقع گام بلندي به سوي ارتقاي سطح فرهنگي كشور خواهد بود.